PDF Print E-mail

Poruchy farbocitu a ich korekcia

Pre─Źo je d├┤le┼żit├ę poruchy videnia farieb korigova┼ą?
┬á┬á┬á┬á┬á V├Żznam farieb v ┼żivote
Vedeck├ę pozadie produktov Colorlite na diagnostikovanie farbocitu a na korekciu┬á
┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ako vn├şmame farby
┬á┬á┬á ┬á┬á ─Żudsk├ę farebn├ę videnie
┬á┬á┬á ┬á┬á Zdeden├í farboslepos┼ą
┬á┬á┬á ┬á┬á Z├şskan├ę poruchy farebn├ęho videnia

Pre─Źo je d├┤le┼żit├ę poruchy videnia farieb korigova┼ą?

Strata inform├íci├ş pri vn├şman├ş farieb zhor┼íuje ┼żivotn├ę podmienky, zhor┼íuje kvalitu spracovania inform├íci├ş a t├Żm je aj reak─Źn├Ż ─Źas celkov├ęho vn├şmania negat├şvne ovplyvnen├Ż.

N├í┼í zrak rozli┼íuje veci a┬áokolie na z├íklade rozdielov v┬áodtie┼łoch svetla a┬áfarebn├Żch kontrastov. Osoby s┬áporuchou farbocitu maj├║ v├Żznamne zn├ş┼żen├║ citlivos┼ą na vn├şmanie farebn├Żch kontrastov ÔÇô rozdielov. Rozli┼íuj├║ men┼íie mno┼żstvo detailov z┬án├í┼ího okolia. Hlavne farebne tla─Źen├ę texty, obr├ízky a┬ámapy im sp├┤sobuj├║ probl├ęmy.

V├Żskum v┬ákruhu u┼ż├şvate─żov korek─Źn├Żch okuliarov preuk├ízal, ┼że citlivos┼ą na vn├şmanie farebn├Żch kontrastov je korigovate─żn├í takmer na ├║rove┼ł zdrav├ęho ─Źloveka.

a) Be┼żn├Ż ─Źlovek, ktor├Ż farby vid├ş norm├ílne, vie od seba rozl├ş┼íi┼ą nieko─żko mili├│nov farieb, ─Źlovek s poruchou videnia farieb iba nieko─żko tis├şc, alebo dokonca len nieko─żko sto. Preto je ─Źlovek s poruchou videnia farieb vo v┼íetk├Żch oblastiach ┼żivota v porovnan├ş s ─Źlovekom be┼żne vidiacim farby v nev├Żhode.

b)Pri viac ako 150 povolaniach znamen├í farboslepos┼ą ve─żk├║ nev├Żhodu (resp. s├║ postihnut├ş ─żudia vyl├║─Źen├ş) napr.: doktor, zub├ír, zubn├Ż technik, kadern├şk, kozmeti─Źka, maliar (natiera─Ź), dekorat├ęr v├Żkladov, pracovn├şk tov├írne na farbiv├í, v├Żroba lie─Źiv, potravin├írsky priemysel at─Ć.
c) V obdob├ş detstva m├í obzvl├í┼í┼ą nepriazniv├ę n├ísledky, ke─Ć┼że v tomto veku zohr├ívaj├║ farby ve─żk├║ ├║lohu pri u─Źen├ş a┬ábudovan├ş sebavedomia.
d) V cestnej prem├ívke predstavuj├║ ─żudia s poruchou vidite─żnosti farieb riziko pre seba, ale aj pre ostatn├Żch. Be┼żne vidiaci vidia semafory a brzdov├ę svetl├í z dia─żky, v protiklade ku farboslep├Żm sa st├ívaj├║ mnoh├ę nehody s farboslep├Żmi na ┼żelezni─Źn├Żch priechodoch, preto┼że oni tie blikaj├║ce ─Źerven├ę svetl├í nezbadali.
e) Pri v├Żkone po─żovn├şctva je potrebn├ę spo─żahlivo rozli┼íova┼ą farby (hned├║, zelen├║, khaki), pri─Źom to s├║ pri poruche farbocitu naj┼ąa┼ż┼íie identifikovate─żn├ę odtiene. Korek─Źn├ę okuliare m├┤┼żu aj tu v├Żznamne pom├┤c┼ą.
f) Osoby s┬áporuchou farbocitu sa m├┤┼żu oblieka┼ą tak, ┼że farebnos┼ą ich odevov nelad├ş.
g) Pri n├íkupoch doch├ídza k┬áodli┼ín├ęmu, realite nezodpovedaj├║cemu hodnoteniu farebnosti vec├ş.
h) Pri zdoben├ş, ma─żovan├ş at─Ć. je ve─żmi d├┤le┼żit├Ż v├Żber farieb, ich harmoniz├ícia.
i) Pri r├┤znych logick├Żch hr├ích na b├íze farebnosti, kartov├Żch hr├ích (prejavuje sa to tak, akoby karta bola slab┼íej kvality).
j) Pri pr├íci s po─Ź├şta─Źom, hr├ích.
k) Pri sledovan├ş ┼íportov├Żch podujat├ş ─Źi u┼ż priamo alebo v┬átelev├şzii. Zhor┼íuje sa rozli┼íovanie napr. ┼íportov├Żch dresov.
l) Strata inform├íci├ş pri od─Ź├ştavan├ş r├┤znych elektronick├Żch pr├şstrojov, napr. LCD kontrolky, mobiln├Ż telef├│n, numerick├ę LED di├│dy tak v┬á─Źervenej ako aj v┬ázelenej farbe.
m) Vo v┼íetk├Żch oblastiach ┼żivota sa stret├ívame s farbami k├│dovan├Żmi inform├íciami. Preto je ve─żmi d├┤le┼żit├ę spr├ívne identifikova┼ą farby a rozli┼íova┼ą ich. Tu m├┤┼że ve─żmi pom├┤c┼ą test videnia farieb a korek─Źn├Ż syst├ęm od Colorlite.
?

 

V├Żznam farieb v ┼żivote

Okolit├Ż svet vn├şmame 5 zmyslami. Najv├Ą─Ź┼í├ş podiel inform├íci├ş (a┼ż 90%) o┬ána┼íom svete z├şskavame prostredn├şctvom zraku. ─Żudsk├ę oko vid├ş farebne, preto je farebn├í inform├ícia mo┼żno najd├┤le┼żitej┼íou inform├íciou pre n├ís. Pod─ża farby h─żad├í dom├íca pri n├íkupoch ─Źerstv├ę m├Ąso alebo zeleninu, farba tv├íre prezr├ídza o┬ázdrav├ş, chorobe, takisto aj o┬ána┼íich n├ílad├ích, pod─ża farby vyber├íme oble─Źenie, kozmetick├ę pr├şpravky aj n├íbytok. Farebn├ę lampy signalizuj├║ v┬áleteckej, vodnej aj pozemnej doprave kadia─ż m├┤┼żeme a┬ánem├┤┼żeme jazdi┼ą, pod─ża farby rozli┼íuj├║ elektrotechnici r├┤zne vedenia a┬ávo v├Żpo─Źtovej technike farby monitoru napom├íhaj├║ lep┼íej orient├ícii. Farby n├ím sprostredk├║vaj├║ nielen inform├ície, ale formuj├║ aj na┼íu n├íladu. Pod─ża v├Żskumov ─Źerven├í povzbudzuje, zelen├í uk─żud┼łuje, modr├í stimuluje s├║stredenie a┬áhned├í usp├íva. Niektor├ę farebn├ę kombin├ície pova┼żujeme za harmonick├ę, in├ę c├ştime ako ru┼íiv├ę a┬ánehodiace sa. Farb├ím prisudzujeme aj symbolick├ę v├Żznamy. V┬áEur├│pe je ─Źierna farbou sm├║tku, biela ─Źistoty a┬ápanenskosti, ─Źerven├í vr├║cnych pocitov a┬á┼żlt├í je farbou z├ívisti.
?

 

Vedeck├ę pozadie produktov Colorlite na diagnostikovanie a korekciu farbocitu a na korekciu

Ako vn├şmame farby

Prostriedkami pre farebn├ę vn├şmanie je oko a┬ámozog. Oko je miniat├║rne a┬áp├┤sob├ş podobne ako kamera s┬ávysokou rozl├ş┼íite─żnos┼ąou spojen├í s┬ámozgom, ktor├Ż sprac├║va a┬áuklad├í ├║daje pre ─Ćal┼íie spracovanie.

Sveteln├ę l├║─Źe prenikaj├║ce do n├í┼ího oka cez ┼ío┼íovku, ÔÇ×objekt├şvÔÇť, premietaj├║ sa na nervami popretk├ívan├ę pozadie oka (retina). Retina m├í podobne ako digit├ílne kamery na svojej ─Źinnej ploche rozmiestnen├ę mili├│ny receptorov. Receptory videnia, vo ve─Źernom svetle takmer 130 mili├│nov ─Źap├şkov a┬áv┬ádennom svetle takmer 7 mili├│nov ─Źap├şkov, ─Ćaleko prekon├ívaj├║ svojim po─Źtom aj najdokonalej┼íie digit├ílne kamery. Tieto receptory s├║ spojen├ę s┬ánervami a┬ápren├í┼íaj├║ vzruchy zrakov├Żmi nervami do mozgu.

Receptory, ─Źap├şky ve─Źern├ęho videnia nereaguj├║ na farby, s├║ v┼íak mimoriadne citliv├ę. Receptory, ─Źap├şky denn├ęho videnia s├║ menej citliv├ę, av┼íak prij├şmaj├║ farebn├ę inform├ície. Toto je mo┼żn├ę t├Żm, ┼że v┬á─Źap├şkoch sa nach├ídzaj├║ tri rozli─Źn├ę pigmenty. Jeden z┬ánich je citliv├Ż na ─Źerven├║, druh├Ż na zelen├║ a┬átret├ş na modr├║ farbu. Tieto pigmenty pohlcuj├║ ─Źerven├║, zelen├║, resp. modr├║ ─Źas┼ą svetla a┬áv┬áz├ívislosti od toho, ko─żko ktorej dok├í┼żu absorbova┼ą, sa vytv├íraj├║ farebn├ę odtiene.
?

─Żudsk├ę farebn├ę videnie

─Żudsk├ę farebn├ę videnie je schopn├ę rozozna┼ą nieko─żko mili├│nov farebn├Żch t├│nov. V na┼íich o─Źiach sa nach├ídza viac ako 6 mili├│nov zmyslov├Żch buniek, s├║ to takzvan├ę ─Źap├şky, pomocou ktor├Żch vn├şmame sveteln├ę ┼żiarenie vlnovej d─║┼żky asi 380-780 nm ako zmyslov├ę vnemy. V ─Źap├şkoch sa nach├ídzaj├║ tri r├┤zne zrakov├ę l├ítky, ktor├ę s├║ dr├í┼żden├ę rozli─Źn├Żm sp├┤sobom z├ívisiac od vlnovej d─║┼żky dopadaj├║ceho svetla a ved├║ k r├┤znym farebn├Żm vnemom v mozgu. Tak vznikaj├║ skupiny ─Źap├şkov pomenovan├ę ako Protos, Deuteros, Tritos, t.j. L, M a S ─Źap├şkmi. Rozozn├ívaj├║ dlh├ę (long), stredn├ę (middle) a kr├ítke (short) vlny dopadaj├║ceho svetla a nech├ívaj├║ v mozgu vznikn├║┼ą ─Źerven├║, zelen├║ a modr├║ farbu. Nasleduj├║ci obr├ízok zn├ízor┼łuje citlivos┼ą farbocitliv├Żch buniek zodpovedaj├║cich vlnovej d─║┼żke.
?

 

 

Obr. 1. Citlivos┼ą farbocitov├Żch buniek norm├ílne vidiaceho pod─ża vlnovej d─║┼żky.

 

Zdeden├í farboslepos┼ą

Na┼íe farebn├ę videnie je ur─Źovan├ę z├ísadne dvoma schopnos┼ąami. Identifik├ícia farieb, t.j. ─Źi sme schopn├ş farby spr├ívne rozpozna┼ą a diskrimin├ícia farieb, t.j. ─Źi sme schopn├ş rozl├ş┼íi┼ą od seba jednotliv├ę farby. Videnie farieb farboslep├Żch sa odchy─żuje od farebn├ęho videnia in├Żch ─żud├ş, t.j. jeden alebo viac ─Źap├şkov nem├í alebo m├í len obmedzen├║ citlivos┼ą. N├ísledkom je, ┼że schopnos┼ą rozli┼íova┼ą farby je u┬áfarboslep├Żch pri identifik├ícii farieb a┬ározli┼íovan├ş farieb podstatne hor┼íia ako pri norm├ílne vidiacich. Principi├ílne je medzi r├┤znymi poruchami zmyslov pre farby mo┼żn├ę rozl├ş┼íi┼ą nasleduj├║ce typy: naj─Źastej┼íia je odch├Żlka protos a┬ádeuteros ─Źap├şkov (Protanom├ília, Protan├│pia, Deuteranom├ília, Deuteran├│pia), zriedkav├í je porucha tritos ─Źap├şkov (Tritan├│pia). M├ílokedy sa st├íva, ┼że by bol chor├Ż len jeden typ, v┼íetky tri typy ─Źap├şkov alebo len tie, ktor├ę s├║ zodpovedn├ę na videnie v┬ánoci (Achrom├ízia).

Protan a deuteran poruchy s├║ deden├ę viazan├şm na chromoz├│m X. ┼Żeny maj├║ v protiklade k mu┼żom v┼żdy dva chromoz├│my X. Mu┼żi maj├║ iba jeden chromoz├│m X. Ak tento chromoz├│m neobsahuje v┼íetky inform├ície, treba tam h─żada┼ą pr├ş─Źinu farbosleposti. U ┼żien, ke─Ć┼że maj├║ dva chromoz├│my X, sa nest├íva takmer nikdy, ┼że by ani jeden z nich neobsahoval g├ęn pre farebn├ę videnie. T├Żm sa vysvet─żuje, pre─Źo s├║ mu┼żi v podstatne v├Ą─Ź┼íom mno┼żstve postihnut├ş farboslepos┼ąou: 8% mu┼żskej a 0,4-0,5% ┼żenskej popul├ície v Eur├│pe s├║ ─Źerveno-zeleno farboslep├ş. Zdeden├í tritan├│pia je mimoriadne zriedkav├í, vyskytuje sa iba pri 0,05% popul├ície.

Doteraz sa predpokladalo, ┼że d├┤vodom farbosleposti je, ┼że schopnos┼ą vn├şmania nefunk─Źn├Żch zmyslov├Żch buniek je obmedzen├í, ale na z├íklade nov├Żch vedeck├Żch poznatkov sa predpoklad├í, ┼że citliv├Ż priestor nefunk─Źn├Żch zmyslov├Żch buniek je len posunut├Ż.
?

Z├şskan├ę poruchy farebn├ęho videnia

Z├şskan├ę poruchy farebn├ęho videnia sa daj├║ len ┼ąa┼żko kategorizova┼ą, ke─Ć┼że sa vyskytuj├║ iba v ojedinel├Żch pr├şpadoch. V┼íeobecne vznikli nejak├Żm zranen├şm a preto sa daj├║ aj dobre lie─Źi┼ą. Z├şskan├ę poruchy farebn├ęho videnia m├┤┼żu by┼ą aj ne┼żiad├║cimi ved─żaj┼í├şmi ├║─Źinkami ist├Żch liekov a t├Żm p├ídom sympt├│mami otr├ívenia, resp. ochorenia vyvolan├ęho ur─Źit├Żmi l├ítkami alebo liekmi.

?

 


 

 

_uacct = "UA-384378-1"; urchinTracker();